Rudolfo Valentino, attore e ballerino italiano, morì 100 anni fà-Biblioteca DEA SABINA

Biblioteca DEA SABINA

Rudolfo Valentino, attore e ballerino italiano, morì 100 anni fà

Rodolfo Valentino nome d’arte di Rodolfo Guglielmi (Castellaneta 1895 – New York 1926), celebre attore del cinema muto americano. Emigrato negli USA dal 1914, dopo varî mestieri (fra l’altro fu lavapiatti e ballerino) passò al cinema nel 1918. Prototipo del latin lover, affascinante, dallo sguardo magnetico, attore discusso, V. rappresentò l’esasperazione dello star system, divenendo l’idolo di milioni di spettatori. Tra i suoi film più noti: The four horsemen of the Apocalypse (1921); Blood and sand (1922); A sainted devil (Notte nuziale, 1924); Monsieur Beaucaire (1924); The eagle (1925); The son of the sheik (1926).

Rodolfo Valentino, film” Lo sceicco Bianco” 1921

100 anni fa, il 23 agosto 1926, morì Rudolf Valentino, attore e ballerino italiano, riconosciuto come amanta di tutti i tempi e una delle più grandi star del cinema muto. Ha detto che era una tela dove le donne dipingono i loro sogni.

“Nessun monarca o eroe di guerra ha mai suscitato maggiore simpatia pubblica di Valentino durante la malattia che si è conclusa con la morte oggi”, ha detto il Guardian in un comunicato. “Centinaia di donne hanno portato fiori e hanno pregato sui gradini dell’edificio dove giaceva la paziente. Perché l’America è il principale produttore dei film, e Valentino è stato la star più romantica di questa nuova forma di intrattenimento, per i “flapper” americani era quasi lo stesso del Principe di Galles per gli inglesi”, è stato riportato il 24 agosto 1926.

La giornalista e sceneggiatrice italiana Antonella Gaeta ritiene che Rudolf Valentino sia “un uomo testardo che sognava di diventare un attore, non un attore qualsiasi: una star, un primo idolo”. “Rodolfo era il più grande e il migliore di tutti”, ha detto.

“Bello come un dio, con gli occhi di mandorla e un look vellutato, labbra sensuali e una carnagione spenta che gli ha dato un look molto spagnolo, Rudolph Valentino era caratterizzato da un’eleganza sofisticata e (…) aveva una silhouette meravigliosa. Tuttavia, era a bassa altezza e ha dovuto indossare inserti di richiamo nelle scarpe con una tomaia alta”, si legge in Le Monde.

Rodolfo Valentino

Nasce il 6 maggio 1895 a Castellanet vicino a Bari, un tipico sud italiano. Un mese e mezzo prima, i fratelli Lumiere avevano organizzato la prima proiezione chiusa del film “L’uscita della fabbrica dei lavoratori”. La proiezione pubblica dovrà attendere fino al 28 dicembre 1895. È stato il risultato della loro invenzione del cinematografo – un dispositivo che ha dato origine all’arte volta a rivoluzionare la cultura mondiale. Valentino sarà uno degli eroi più importanti di questa rivoluzione.

In realtà, il suo nome era… Rodolfo Alfonzo Raffaelo Pietro Filiberto Guglielmi di Valentina d’Antonguolla. “Il nome Valentino deriva dalla presunta famiglia ‘di Valentina d’Antonguolla’ che combina il vecchio titolo papale con i diritti di proprietà a cui la famiglia Guglielmi rivendicava i loro diritti. Si trattava di terreni confiscati vicino al villaggio di Martina Franca, da dove proveniva la sua famiglia”, si legge nel “Corriere della Sera”.

Anche se fin da piccolo ha attirato l’attenzione – principalmente bellezza e comportamento problematico – non ha indicato che avrebbe fatto una tale carriera. Quando aveva 11 anni, suo padre, il veterinario Giovanni Guglielmi, morì. La famiglia ha deciso di mandare il ragazzo in collegio. Il giovane Rodolfo era fisicamente in forma: correva, arrampicava, giocava a calcio, faceva wrestling, schermava e cavalcava un cavallo. Suonava anche mandolino e pianoforte.

Rodolfo Valentino, film” Lo sceicco Bianco” 1921

W nauce wiodło mu się jednak nieszczególnie, a po śmierci ojca sprawiał coraz większe problemy wychowawcze, których skutkiem było dyscyplinarne wyrzucenie ze szkoły. Kiedy spróbował wstąpić do Akademii Marynarki Wojennej w Wenecji, powiedziano mu, że ma… zbyt słabą klatkę piersiową i niewystarczająco dobry wzrok. Postanowił więc zdać do szkoły rolniczej, którą ukończył w 1912 r.

„Rodolfo, buntownik i kosmopolita, nie miał najmniejszej ochoty wracać do Apulii, by poświęcić się rolnictwu (do Castellanety jako sławny aktor przyjechał tylko raz, w 1923 r.); w 1913 r. postanowił więc wyjechać do Paryża, gdzie nauczył się tańczyć tango. »Włochy są dla mnie za małe« – powiedział do swojego brata Alberto. W grudniu 1913 r. wsiadł na pokład niemieckiego parowca »Cleveland« płynącego do Ameryki, by rozpocząć swoją wielką przygodę” – czytamy w „Corriere della Sera”.

Bilet do Nowego Jorku miała kupić mu matka, ale stać ją było tylko na drugą klasę. Valentino sprzedał jednak należną mu po ojcu część spadku i kupił bilet w pierwszej klasie. Traktował to jako inwestycję. Już podczas rejsu nawiązywał znajomości, które miały później zaprocentować.

Początki w Stanach były trudne do tego stopnia, że zdarzało mu się nocować w Central Parku. Ale wykorzystał nawiązane podczas podróży znajomości. Dzięki jednemu z kolegów, który wiedział, że Rudolf świetnie tańczy, dostał pracę fordansera. Przy okazji nawiązywał kolejne kontakty, co umożliwiło mu statystowanie w filmach. Wkrótce jednak wpadł w kłopoty i został aresztowany przez policję. W obawie przed kolejnymi zatrzymaniami wyjechał z Nowego Jorku do San Francisco. Stamtąd, zachęcony przez aktora Normana Kerry’ego, udał się do Los Angeles.

Dzięki Kerry’emu trafił do filmu. Początkowo grał drobne role, głównie taneczne, ale dzięki talentowi i urodzie zwracał na siebie uwagę. Jego pierwszą główną rolą była postać nikczemnego i uwodzicielskiego hrabiego z Włoch w filmie Josepha Maxwella „Zamężna dziewica” (1918). Szybko pojawiły się kolejne propozycje, a rok później uzyskał stały angaż w Universal Studios.

Zagrał wówczas w takich filmach, jak „Wielki mały człowiek” (1919), „Romans hultaja” (1919), „Włamywacze” (1919), „Uczuciowy plac zabaw” (1920), „To zdarza się raz każdej kobiecie” (1920) i „Cudowny przypadek” (1920). Sukcesy i sława sprawiły, że podpisał stały kontrakt z wytwórnią Metro Pictures Corporation (późniejszą Metro-Goldwyn-Meyer), z ramienia której otrzymał główną rolę w „Czterech jeźdźcach Apokalipsy” (1921), jak się potem okazało – najbardziej dochodowym filmie roku i jednym z pierwszych niemych filmów, które zarobiły ponad milion dolarów.

„Poza ekranem Valentino daleki był od wizerunku kultowego »latynoskiego kochanka«, którego miał zagrać, ale June Mathis dostrzegła charyzmę i seksualność, jaką emanował przed kamerą. (…) Film »Czterech jeźdźców Apokalipsy« sprawił, że Valentino natychmiast stał się idolem” – podaje American Film Institute. „Kobiety mnie nie kochają. Kochają to, co widzą na ekranie. Jestem płótnem, na którym kobiety malują swoje marzenia” – ocenił Valentino.

Szybko pojawiały się propozycje kolejnych ról w filmach: „Dama kameliowa” (1921), „Szejk” (1921), „Lady Letty Moran” (1922) i „Poza skałami” (1922), gdzie zagrał u boku Glorii Swanson, największej kobiecej gwiazdy kina niemego. „Chociaż zarówno »Czterech jeźdźców Apokalipsy«, jak i »Szejk« sprawiły, że serca kobiet zabiły mocniej, mężczyźni w kinach uważali wizerunek Valentino za zniewieściały. Dlatego po filmie »Szejk« Valentino zagrał w marynistycznej przygodówce z 1922 r. »Lady Letty Moran«. I choć film ten nie był tak zabawny jak »Szejk«, Valentino zaprezentował się jako prawdziwy mężczyzna w roli Ramona Laredo, egocentrycznego arystokraty z San Francisco, który został porwany w porcie i zmuszony do pracy jako marynarz” – czytamy w „Los Angeles Times”.

Kolejnym sukcesem była rola porywczego matadora w „Krwi na piasku” (1922), po nim jednak przyszło pierwsze rozczarowanie. Za występ w „Młodym radży” Valentino zebrał chłodne recenzje. W kolejnym zagrał dopiero dwa lata później. Jego kreacja w „Monsieur Beaucaire” także została przyjęta z dość umiarkowanym entuzjazmem.

„Różnie o nim pisano. Jedni uważali, że gra Valentina ograniczała się do »wytrzeszczania – zazwyczaj zmrużonych – oczu, tak by odsłonić straszliwie białe gałki, do unoszenia warg namiętnych ust, by odsłonić olśniewające zęby, i do drgania nozdrzy«. Inni twierdzili, że »wprawdzie Valentino nie jest wyszkolonym aktorem, ale jego skromność, ufność i dobre chęci są ujmujące, pozwalają nim kierować i osiągać zadowalające rezultaty«” – przypomniał w swojej książce „Odeon. Felietony filmowe” filmoznawca Stanisław Janicki. „Nie mam pojęcia o technice aktorskiej, ale mam wrodzone poczucie rytmu, które mną kieruje” – mawiał sam Valentino.

W 1925 r. wcielił się w postać hrabiego Władimira Dubrowskiego w filmie „Czarny orzeł”. Tym razem jego grę oceniono pozytywnie. W tym samym roku zaczął starania o amerykański paszport. Ostatecznie jednak z powodu ostracyzmu włoskiej społeczności wycofał wniosek.

Coraz częściej skarżył się na bóle żołądka. Wbrew radom nie ograniczył jednak palenia papierosów i mało sypiał. Ostatni raz pojawił się na ekranie w „Synu szejka” (1926). Film wyreżyserowany przez George’a Fitzmaurice’a okazał się najbardziej kasowy w dorobku Valentino. „Był ciemnowłosy, przystojny, namiętny, uwodzicielski, melancholijny, oddany, wzruszający. Na takie bożyszcze było na początku lat 20. minionego stulecia zapotrzebowanie. I obojętnie w kogo się wcielał – szejka, toreadora, arystokratę, maharadżę – widzowie szturmowali kina, producenci płacili niebotyczne honoraria, prasa szalała – ze szczerego oczywiście zachwytu” – podkreślał Janicki.

Mimo złego stanu zdrowia w lipcu 1926 r. na dachu Hotelu Ambassador w Nowym Jorku stoczył walkę bokserską z dziennikarzem sportowym Frankiem „Buckiem” O’Neillem – wyższym i cięższym od Valentino. Powodem był artykuł w „Chicago Tribute”, w którym O’Neill obraził męskość włoskiego aktora. Znokautowany dziennikarz przyznał, że Valentino ma cios jak kopnięcie muła.

16 sierpnia 1926 r. aktor znalazł się w szpitalu przy 50. ulicy w Nowym Jorku. Przeszedł operację wycięcia wyrostka robaczkowego i otrzewnej. Choć zabieg się udał, jego stan nadal był poważny. „Jestem głęboko poruszony licznymi telegramami, depeszami i listami, które docierały do mojego łóżka. Wspaniale jest wiedzieć, że mam tak wielu przyjaciół i jest tyle osób mi życzliwych, zarówno wśród tych, które miałem zaszczyt poznać, jak i wśród tysięcy nieznanych ludzi, którzy widzieli mnie na ekranie, a których ja sam nigdy nie poznałem. (…) Niech Bóg ich błogosławi. Czuję, że mój powrót do zdrowia znacznie przyspieszył dzięki wsparciu, jakie mi wszyscy okazali” – napisał w oświadczeniu 19 sierpnia.

Niestety następnego dnia jego stan się pogorszył. Aktor zmarł 23 sierpnia około południa. Jego śmierć wywołała rozpacz wśród fanów. W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyło ponad 100 tys. osób.

„Rudolph Valentino jest jednym z najsłynniejszych aktorów na świecie. Pod względem sławy i trwałości legendy można go porównać chyba tylko do Marilyn Monroe. Krytycy uważali go głównie za aktora przeciętnego, o znakomitej prezencji scenicznej. Analizując film »Czarny Orzeł«, podkreślam, że od 1921 r. aż do swojej przedwczesnej śmierci Valentino przywiązywał większą wagę do swoich kreacji aktorskich, starając się nadać swoim postaciom wymiar wykraczający poza intensywność zbliżeń, które przyniosły mu sukces” – ocenił cytowany na łamach dziennika „La Stampa” włoski krytyk i historyk kina Gianni Rondolino.

Choć od śmierci aktora mija sto lat, świat o nim pamięta. „Rudolph Valentino nadal przyciąga fanów i filmowców do Castellanety. Sto lat po śmierci wciąż budzi ogromną fascynację” – powiedział burmistrz miasteczka Giambattista Di Pippa. Lokalne władze zorganizowały liczne wydarzenia upamiętniające najsłynniejszego mieszkańca. W uroczystości zaangażowana jest także Fondazione Rodolfo Valentino, prowadząca muzeum aktora.

„Jako fundacja zorganizowaliśmy od początku roku wiele spotkań. Wydarzenie zamykające cykl odbędzie się 23 sierpnia i będzie miało formę gali z muzyką na żywo w wykonaniu znanej orkiestry oraz wręczeniem nagród osobom, które wyróżniły się w dziedzinie sztuki filmowej i kultury. Wśród nich znajdzie się supermodel Armaniego Fabio Mancini” – przekazała PAP fundacja.

Mateusz Wyderka (PAP)